Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 9 / 9 / 6

पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒साऽवि॑जानन्दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑। व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न्वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑ ॥ 6॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 6

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वामः, आदित्यः, अध्यात्मम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : जीवात्मा और परमात्मा के ज्ञान का उपदेश।

पदपाठ : पाक॑: । पृ॒च्छा॒मि॒ । मन॑सा । अवि॑ऽजानन् । दे॒वाना॑म् । ए॒ना । निऽहि॑ता । प॒दानि॑ । व॒त्से । ब॒ष्कये॑ । अधि॑ । स॒प्त । तन्तू॑न् । वि । त॒त्नि॒रे॒ । क॒वय॑: । ओत॒वै । ऊं॒ इति॑ ॥१४.६॥

पदार्थ : (अविजानन्) अविज्ञानी (पाकः) रक्षा के योग्य [बालक] मैं (देवानाम्) विद्वानों के (मनसा) मनन के साथ (निहिता) रक्खे हुए (एना) इन (पदानि) पदों [पदचिह्नों] को (पृच्छामि) पूँछता हूँ। (कवयः) बुद्धिमानों ने (बष्कये) चलने योग्य (वत्से) निवासस्थान [संसार] के बीच (सप्त) [अपने] सात (तन्तून्) तन्तुओं [फैले हुए तन्तुरूप इन्द्रियों, त्वचा, नेत्र, कान, जिह्वा, नाक, मन और बुद्धि] को (अधि) अधिक-अधिक (ओतवै) बुनने के लिये (उ) ही (वि) विविध प्रकार (तत्निरे) फैलाया था ॥६॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :६−(पाकः) इण्भीकापा०। उ० ३।४३। पा रक्षणे पा पाने वा-कन्। यद्वा, डुपचष् पाके-घञ्। रक्षणीयो बालकः। ब्रह्मचर्यादितपसा परिपचनीयोऽहम्-दयानन्दः (पृच्छामि) जिज्ञासे (मनसा) मननेन सह (अविजानन्) न विजानन् (देवानाम्) दिव्यानां विदुषाम् (एना) एनानि (निहिता) स्थापितानि (पदानि) पदचिह्नानि। पत्तुं प्राप्तुं ज्ञातुं योग्यानि-द० (वत्से) वृतॄवदिवचिवसि०। उ० ३।६२। वस निवासे-स प्रत्ययः निवासे संसारे। अपत्ये-द० (बष्कये) वलिमलितनिभ्यः कयन्। उ० ४।९९। वष्क गतौ दर्शने च-कयन्। गन्तव्ये। द्रष्टव्ये-द० (अधि) अधिकम् (सप्त) (तन्तून्) तन्तुरूपाणि त्वचादिसप्तेन्द्रियाणि (वि) विविधम् (तत्निरे) लिटि छान्दसं रूपम्। तेनिरे। विस्तारितवन्तः (कवयः) मेधाविनः (ओतवै) तुमर्थे सेसेनसे०। पा० ३।४।९। वेञ् तन्तुसन्ताने-तवै। वातुम्। विस्ताराय-द० (उ) वितर्के ॥