Atharvaveda / 9 / 9 / 10
ति॒स्रो म॒तॄस्त्रीन्पि॒तॄन्बिभ्र॒देक॑ उ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्त। म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदो॒ वाच॒मवि॑श्वविन्नाम् ॥ 10॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 10
In English:
Seer : brahmaa | Devta : vaamaH, aadityaH, adhyaatmam | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : tisro matRRIstriinpitRRInbibhradeka urdhvastasthau nemava glaapayanta. mantrayante divo amuShya pRRiShThe vishvavido vaachamavishvavinnaam . 10.
Component Words : tisraH . maatRRiH . triin . pitRRin . bibhrat . ekaH . uurdhvaH . tasthau . na . iim . ava . glapayanta . mantrayante . divaH . amuShya . pRRiShThe . vishva.avidaH . vaacham . avishva.avinnaam .14.10.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वामः, आदित्यः, अध्यात्मम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : जीवात्मा और परमात्मा के ज्ञान का उपदेश।
पदपाठ : ति॒स्र: । मा॒तृ: । त्रीन् । पि॒तृन् । बिभ्र॑त् । एक॑: । ऊ॒र्ध्व: । त॒स्थौ॒ । न । ई॒म् । अव॑ । ग्ल॒प॒य॒न्त॒ । म॒न्त्रय॑न्ते । दि॒व: । अ॒मुष्य॑ । पृ॒ष्ठे । वि॒श्व॒ऽविद॑: । वाच॑म् । अवि॑श्वऽविन्नाम् ॥१४.१०॥
पदार्थ : (एकः) एक [सर्वव्यापक परमेश्वर] (तिस्रः) तीन [सत्त्व, रज और तमोगुण रूप] (मातॄः) निर्माणशक्तियों और (त्रीन्) तीन [ऊँचे, नीचे और मध्य, अथवा भूत, भविष्यत् और वर्तमान] (पितॄन्) पालन करनेवाले [लोकों वा कालों] को (बिभ्रत्) धारण करता हुआ (ऊर्ध्वः) ऊपर (तस्थौ) स्थित हुआ, (ईम्) इस [परमेश्वर] को वे [ऊपर कहे हुए] (न अव ग्लपयन्त=०−न्ति) कभी नहीं ग्लानि पहुँचाते हैं। (विश्वविदः) जगत् के जाननेवाले लोग (अमुष्य) उस (दिवः) प्रकाशमान [सूर्य] के (पृष्ठे) पीठ [पीठ समान सहारा देनेवाले ब्रह्म] के विषय में (अविश्वविन्नाम्) सब को न मिलनेवाली (वाचम्) वाणी को (मन्त्रयन्ते) मनन करते हैं ॥१०॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१०−(तिस्रः) सत्त्वरजस्तमोगुणरूपाः (मातॄः) निर्माणशक्तीः। (त्रीन्) उच्चनीचमध्यमान् भूतभविष्यद्वर्तमानान् वा। (पितॄन्) पालकान् लोकान् कालान् वा (बिभ्रत्) धरन् सन् (एकः) अद्वितीयः सर्वव्यापकः परमेश्वरः। सूत्रात्मा वायुः-द० (ऊर्ध्वः) उच्चः (तस्थौ) स्थितवान् (न) निषेधे (ईम्) एनम् (अव) निश्चये। अनादरे (ग्लपयन्त) ग्लै हर्षक्षये-णिच्, लट्। ग्लपयन्ति। ग्लानिं प्रापयन्ति (मन्त्रयन्ते) अ० ९।८।१। मन्त्रं मननं कुर्वन्ति (दिवः) दीप्यमानस्य सूर्यस्य (अमुष्य) दूरे स्थितस्य सूर्यस्य-द० (पृष्ठे) पृष्ठरूपाधारे परमेश्वरविषये (विश्वविदः) जगद्वेत्तारः (वाचम्) वाणीम् (अविश्वविन्नाम्) विद्लृ लाभे-क्त। असर्वैः प्राप्ताम् ॥