Atharvaveda / 12 / 1 / 37
याप॑ स॒र्पं वि॒जमा॑ना वि॒मृग्व॑री॒ यस्या॒मास॑न्न॒ग्नयो॒ ये अ॒प्स्व१॒॑न्तः। परा॒ दस्यू॒न्दद॑ती देवपी॒यूनिन्द्रं॑ वृणा॒ना पृ॑थि॒वी न वृ॒त्रम्। श॒क्राय॑ दध्रे वृष॒भाय॒ वृष्णे॑ ॥ 37॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 37
In English:
Seer : atharvaa | Devta : bhuumiH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaapa sarpa.m vijamaanaa vimRRigvarii yasyaamaasannagnayo ye apsva1ntaH. paraa dasyuundadatii devapiiyuunindra.m vRRiNaanaa pRRithivii na vRRitram. shakraaya dadhre vRRiShabhaaya vRRiShNe . 37.
Component Words : yaa . apa . sarpam.N . vijamaanaa . vi.amRRigvarii . yasyaam . aasan . agnayaH . ye . ap.asu . antaH . paraa . dasyuun . dadatii . deva.apiiyuun . indram . vRRiNaanaa . pRRithivii . na . vRRitram . shakraaya . dadhre . vRRiShabhaaya . vRRiShNe .1.37.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : भूमिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : राज्य की रक्षा का उपदेश।
पदपाठ : या । अप॑ । स॒र्पम् । वि॒जमा॑ना । वि॒ऽमृग्व॑री । यस्या॑म् । आस॑न् । अ॒ग्नय॑: । ये । अ॒प्ऽसु । अ॒न्त: । परा॑ । दस्यू॑न् । दद॑ती । दे॒व॒ऽपी॒यून् । इन्द्र॑म् । वृ॒णा॒ना । पृ॒थि॒वी । न । वृ॒त्रम् । श॒क्राय॑ । द॒ध्रे॒ । वृ॒ष॒भाय॑ । वृष्णे॑ ॥१.३७॥
पदार्थ : (या) जो (विमृग्वरी) विविध प्रकार खोजने योग्य [पृथिवी] (अप सर्पम्) सरक कर (विजमाना) चलनेवाली है, (यस्याम्) जिस [पृथिवी] पर (अग्नयः) वे अग्नि ताप (आसन्) हैं (ये) जो (अप्सु अन्तः) प्राणियों के भीतर हैं (देवपीयून्) विद्वानों के सतानेवाले (दस्यून्) दुष्टों को (परा ददती) दूर छोड़ती हुई, [इस प्रकार] (इन्द्रम्) ऐश्वर्यवान् पुरुष को (वृणाना) चाहती हुई और (वृत्रम्) शत्रु को (न) न [चाहती हुई] (पृथिवी) पृथिवी (शक्राय) शक्तिमान्, (वृषभाय) बलवान्, (वृष्णे) वीर्यवान् पुरुष के लिये (दध्रे) धारण की गयी है ॥३७॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३७−(या) पृथिवी (अप सर्पम्) अपसर्पणेन अपसरणेन तथा यथा (विजमाना) ओविजी भयचलनयोः−शानच्। चलन्ती (विमृग्वरी) म० २९। विविधमन्वेषणीयां (यस्याम्) पृथिव्याम् (आसन्) सन्ति (अग्नयः) अग्नितापाः (ये) (अप्सु) आपः=आप्ताः प्रजाः−दयानन्दभाष्ये, यजु० ६।२७। प्रजासु। प्राणिषु (अन्तः) मध्ये (परा) दूरे (दस्यून्) अ० २।१४।५। परपदार्थनाशकान् (ददती) दद दाने−शतृ छन्दसि। ददमाना। त्यजन्ती (देवपीयून्) अ० ४।३५।७। विदुषां हिंसकान् (इन्द्रम्) ऐश्वर्यवन्तं पुरुषम् (वृणाना) स्वीकुर्वाणा (पृथिवी) (न) निषेधे (वृत्रम्) धर्मात्मनां वारकं शत्रुम् (शक्राय) शक्तिमते (दध्रे) बहुलं छन्दसि। पा० ७।१।८। लिटो रुडागमः। दधे। धृतास्ति (वृषभाय) बलवते (वृष्णे) वीर्यवते पुरुषाय ॥