Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 20 / 135 / 2

को॑श॒बिले॑ रजनि॒ ग्रन्थे॑र्धा॒नमु॒पानहि॑ पा॒दम्। उत्त॑मां॒ जनि॑मां ज॒न्यानुत्त॑मां॒ जनी॒न्वर्त्म॑न्यात् ॥ 2॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 135 | Paryay : | Mantra No : 2

In Hindi:

ऋषि : | देवता : प्रजापतिरिन्द्रश्च | छन्द : भुरिगनुष्टुप् | स्वर :

विषय : मनुष्य के कर्तव्य का उपदेश।

पदपाठ : को॒श॒बिले॑ । रजनि॒ । ग्रन्थे॑: । धा॒नम् । उ॒पानहि॑ । पा॒दम् ॥ उत्त॑मा॒म् । जनि॑माम् । ज॒न्या । अनुत्त॑मा॒म् । जनी॒न् । वर्त्म॑न् । यात् ॥१३५.२॥

पदार्थ : (रजनि) रात्रि में [जैसे] (कोशबिले) कोश [सोना चाँदी रखने] के कुण्ड के भीतर (ग्रन्थेः) गाँठ के (धानम्) रखने को, [अथवा जैसे] (उपानहि) जूते में (पादम्) पैर को, [वैसे ही] (जन्या) मनुष्यों के बीच (उत्तमाम्) उत्तम (जनिमाम्) जन्म लक्ष्मी [शोभा वा ऐश्वर्य], (अनुत्तमाम्) अति उत्तम गति और (जनीन्) उत्पन्न पदार्थों को (वर्त्मनि) मार्ग में (यात्) [मनुष्य] प्राप्त होवे ॥२॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :२−(कोशबिले) सुवर्णरूप्यस्थितिकुण्डे (रजनि) रजन्याम्। रात्रौ (ग्रन्थेः) बन्धनस्य (धानम्) स्थापनम् (उपानहि) उप+णह बन्धने−क्विप्। नहिवृतिवृषि०। पा० ६।३।११६। पूर्वपदस्य दीर्घः। चर्मपादुकायाम् (पादम्) (उत्तमाम्) श्रेष्ठाम् (जनिमाम्) जनिघसिभ्यामिण्। उ० ४।१३०। जनी प्रादुर्भावे−इण्। जनिवध्योश्च। पा० ७।३।३। वृद्धिनिषेधः। माङ् माने शब्दे च−क्विप्। जनेः उत्पत्तेः जन्मनो मां लक्ष्मीं शोभामैश्वर्यं वा (जन्या) सुपां सुलुक्०। पा० ७।१।३९। जन−ड्या सप्तमीबहुवचने। जनेषु। मनुष्येषु (अनुत्तमाम्) अतिशयेन श्रेष्ठाम् (जनीन्) उत्पन्नान् पदार्थान् (वर्त्मन्) वर्त्मनि। मार्गे (यात्) यायात्। प्राप्नुयात् ॥