Samveda/1816
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते अर्चयो विभावसो। बृहद्भानो शवसा वाजमुक्थ्या दधासि दाशुषे कवे॥१८१६
Veda : Samveda | Mantra No : 1816
In English:
Seer : agniH paavakaH | Devta : agniH | Metre : viShTaarapa.mkti | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : agne tava shravo vayo mahi bhraajante archayo vibhaavaso . bRRihadbhaano shavasaa vaajamukthya.m 3 dadhaasi daashuShe kave.1816
Component Words : agne . tava . shravaH . vayaH . mahi . bhraajante . archayaH . vibhaavaso . vibhaa . vaso . bRRihadbhaano . bRRihat . bhaano . shavasaa . vaajam . ukthyam . dadhaasi . daashuShe . kave.
In Hindi:
ऋषि : अग्निः पावकः | देवता : अग्निः | छन्द : विष्टारपंक्ति | स्वर : पञ्चमः
विषय : प्रथम मन्त्र में अग्नि नाम से परमात्मा के स्वरूप और उपकार का वर्णन है।
पदपाठ : अग्ने । तव । श्रवः । वयः । महि । भ्राजन्ते । अर्चयः । विभावसो । विभा । वसो । बृहद्भानो । बृहत् । भानो । शवसा । वाजम् । उक्थ्यम् । दधासि । दाशुषे । कवे॥
पदार्थ : हे (अग्ने) जगन्नायक परमेश ! (तव) आपका (श्रवः) यश और (वयः) ऐश्वर्य (महि) महान् है। हे (विभावसो) दीप्तिधन ! आप ही की (अर्चयः) दीप्तियाँ (भ्राजन्ते) अग्नि, सूर्य, नक्षत्र आदियों में चमक रही हैं। हे (बृहद्भानो) महातेजस्वी ! हे (कवे) क्रान्तद्रष्टा ! आप (दाशुषे) आत्मसमर्पण करनेवाले को (शवसा) बल के साथ (उक्थ्यम्) प्रशंसनीय (वाजम्) आनन्द-रूप ऐश्वर्य (दधासि) देते हो ॥१॥
भावार्थ : परमेश्वर स्वयं प्रकाशमान होता हुआ दूसरों को प्रकाशित करता है, स्वयं बलवान् होता हुआ दूसरों को बल देता है, स्वयं यशस्वी होता हुआ दूसरों को यशस्वी करता है, स्वयं आनन्दवान् होता हुआ दूसरों को आनन्दित करता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : अग्निः पावकः | देवता : अग्निः | छन्द : विष्टारपंक्ति | स्वर : पञ्चमः
विषय : तत्राग्निनाम्ना परमात्मनः स्वरूपमुपकारं च वर्णयति।
पदपाठ : अग्ने । तव । श्रवः । वयः । महि । भ्राजन्ते । अर्चयः । विभावसो । विभा । वसो । बृहद्भानो । बृहत् । भानो । शवसा । वाजम् । उक्थ्यम् । दधासि । दाशुषे । कवे॥
पदार्थ : हे (अग्ने) जगन्नेतः परमेश ! (तव) त्वदीयम् (श्रवः) यशः (वयः) ऐश्वर्यञ्च (महि) महत् वर्तते। हे (विभावसो) तेजोधन ! तव (अर्चयः) दीप्तयः (भ्राजन्ते) वह्निसूर्यनक्षत्रादिषु दीप्यन्ते। हे (बृहद्भानो) महातेजस्क ! हे (कवे) क्रान्तदर्शिन् ! त्वम् (दाशुषे) आत्मसमर्पकाय (शवसा) बलेन सह (उक्थ्यम्) प्रशंसनीयम् (वाजम्) आनन्दरूपमैश्वर्यम् (दधासि) प्रयच्छसि ॥१॥२
भावार्थ : परमेश्वरः स्वयं प्रकाशमानः सन्नन्यान् प्रकाशयति, स्वयं बलवान् सन्नन्येभ्यो बलानि प्रयच्छति, स्वयं यशस्वी सन्नन्यान् यशस्विनः करोति, स्वयमानन्दवान् सन्नन्यानानन्दिनः करोति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १०।१४०।१, य० १२।१०६।२. यजुर्भाष्ये दयानन्दस्वामी मन्त्रमिमं विद्वद्विषये व्याचष्टे।