Atharvaveda / 8 / 8 / 22
दिश॒श्चत॑स्रोऽश्वत॒र्यो᳡ देवर॒थस्य॑ पुरो॒डाशाः॑ श॒फा अ॒न्तरि॑क्षमु॒द्धिः। द्यावा॑पृथि॒वी पक्ष॑सी ऋ॒तवो॒ऽभीश॑वोऽन्तर्दे॒शाः किं॑करा वाक्परि॑रथ्यम् ॥ 22॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 8 | Sukta : 8 | Paryay : | Mantra No : 22
In English:
Seer : bhRRigva~NgiraaH | Devta : parasenaahananam, indraH, vanaspatiH | Metre : chatuShpadaa shakvarii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : dishashchatasro.ashvataryo᳡ devarathasya puroDaashaaH shaphaa antarikShamuddhiH. dyaavaapRRithivii pakShasii RRitavo.abhiishavo.antardeshaaH ki.mkaraa vaakparirathyam . 22.
Component Words : dishaH . chatasraH . ashvatarya᳡H . deva.arathasya . puroDaashaaH . shaphaaH . antarikSham . udhdiH . dyaavaapRRithivii iti . pakShasii iti . RRitavaH . abhiishavaH . antaH.adeshaaH . kim.akaraaH . vaak . pari.arathyam .8.22.
In Hindi:
ऋषि : भृग्वङ्गिराः | देवता : परसेनाहननम्, इन्द्रः, वनस्पतिः | छन्द : चतुष्पदा शक्वरी | स्वर :
विषय : शत्रु के नाश का उपदेश।
पदपाठ : दिश॑: । चत॑स्र: । अ॒श्व॒त॒र्य᳡: । दे॒व॒ऽर॒थस्य॑ । पु॒रो॒डाशा॑: । श॒फा: । अ॒न्तरि॑क्षम् । उ॒ध्दि: । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । पक्ष॑सी॒ इति॑ । ऋ॒तव॑: । अ॒भीश॑व: । अ॒न्त॒:ऽदे॒शा: । कि॒म्ऽक॒रा: । वाक् । परि॑ऽरथ्यम् ॥८.२२॥
पदार्थ : (देवरथस्य) विजय चाहनेवालों के रथ की (चतस्रः) चारों (दिशः) दिशाएँ (अश्वतर्यः) खच्चरी [हैं], (पुरोडाशाः) पूरी पूए (शफाः) खुर, (अन्तरिक्षम्) अन्तरिक्ष (उद्धिः) शरीर [बैठक]। (द्यावापृथिवी) सूर्य और पृथिवी (पक्षसी) दोनों पक्खे, (ऋतवः) ऋतुएँ (अभीशवः) बागडोरें, (अन्तर्देशः) अन्तर्दिशाएँ (किंकराः) सेवक लोग, (वाक्) वाणी (परिरथ्यम्) चक्र की पुट्ठी [वा हाल] है ॥२२॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२२−(दिशः) प्राच्यादयः (चतस्रः) (अश्वतर्यः) वत्सोक्षाश्वर्षभेभ्यश्च तनुत्वे। पा० ५।३।९१। अश्व-ष्टरच्, ङीप्। खचर्यः (देवरथस्य) विजिगीषूणां युद्धयानस्य (पुरोडाशाः) पुरोऽग्रे दाश्यते दीयते। दाशृ दाने-घञ्। पक्कान्नविशेषाः (शफाः) खुराः (अन्तरिक्षम्) (उद्धिः) भुवः कित्। उ० २।११२। उन्दी क्लेदने-इसिन्, कित्, पृषोदरादिरूपं यथा ऊधः। शरीरम्। स्थितिस्थानम् (द्यावापृथिवी) सूर्यभूमी (पक्षसी) पक्ष परिग्रहे-असुन्। रथपार्श्वौ (ऋतवः) वसन्तादयः कालाः (अभीशवः) अ० ६।१३७।२। अश्वरश्मयः (अन्तर्देशाः) अन्तर्दिशाः (किंकराः) किंयत्तद्बहुषु कृञोऽज्विधानम्। वा० पा० ३।२।२१। किम्+डुकृञ् करणे-अच्। दासाः (वाक्) वाणी (परिरथ्यम्) रथस्येदम्। रथाद्यत्। पा० ४।३।१२१। रथ-यत्। रथचक्रपरिधिः ॥